Tâm điểm của “Gia đình trí thức” là những thành tựu văn hóa giáo dục phi thường của Việt Nam thời hiện đại, nhấn mạnh đến
khía cạnh con người của những thành tựu đó,trong suốt 50 năm qua.
Đây là những gia đình có truyền thống hiếu học, đạt nhiều bằng cấp,có những người biết tới năm, sáu ngôn ngữ mà họ đã học trong nhiều giai đoạn.Họ có thể giao tiếp bằng nhiều thứ tiếng khác nhau Anh, Nga, Ba Lan, Romania, Đức, Hoa…
Nhiều người trong các gia đình này đã cống hiến cho nhu cầu phát triển của các nước như Algeria, Madagascar và Mozambique. Họ làm việc tại đó theo các chương trình nhà nước như bác sĩ, giáo viên và chuyên gia trong những năm sau Thống nhất 1976. Một phần quan trọng trong đời sống của các gia đình trí thức Hà nôi là truyền ký ức về những thành tựu này cho con cháu, mặc dù đôi khi người trẻ khó mà hiểu được những năm tháng rất khác mà cha mẹ và nhiều người lớn tuổi đã trải qua, cùng những hy sinh trong hai cuộc kháng chiến, những năm phục vụ ở nước ngoài trong giai đoạn kinh tế bao cấp.
Một phần quan trọng trong cuốn sách nói về thành tựu của những phụ nữ có học của Hà Nội.
Đa số họ có mẹ hoặc bà là những người đầu tiên của gia đình được hưởng nền học vấn hiện đại. Một số đã về hưu sau khi phục vụ trong quân đội, đặc biệt là ngành quân y; nhiều người đã trở thành nhà khoa học, kỹ sư, giáo viên ở Ba Lan, Romania và Liên Xô trước khi ra nước ngoài lần nữa để làm chuyên gia.Nhưng ngay cả khi xa nhà, tất cả đều có cách để duy trì quan hệ nồng ấm với gia đình ở Hà Nội. Họ trao đổi thư từ, ảnh của gia đình, và dùng ngân sách eo hẹp để gửi những món đồ mà vào thời trước Đổi mới còn quý hiếm về nhà.
Chính nhờ những phụ nữ đảm đang và tận tụy này mà gia đình họ có thể bươn chải để vượt qua nhiều khó khăn trong chiến tranh và những biến động gần đây.
Những gia đình này họ luôn có tình thương yêu và giúp đỡ nhau trong những năm những năm chia ly và khó khăn, những phẩm chất ấy còn giữ được trong đời sống gia đình Hà Nội hôm nay.
Họ đã có những nỗ lực tuyệt vời trong thời chiến nhằm duy trì đời sống văn hóa sinh động cho Việt Nam.
Họ luôn bảo vệ những tài nguyên văn hóa như thư viện nhỏ trong làng, các phòng đọc sách để chúng không bị quân Pháp làm hư hại hay cướp phá trong lúc rút chạy.
Người Hà Nội cũng là những giáo viên tận tụy nuôi dưỡng tài năng trẻ tại Trường Mỹ thuật Việt Bắc. Ví dụ như bà Vũ Giáng Hương, đã bước sang tuổi 70, bà Hương, từng là họa sĩ chiến trường, bức tự họa rất đẹp của bà, vẽ năm 1998,được làm trang bìa cho cuốn sách này. Bà Hương sinh ra trong một gia đình trí thức tên tuổi, và học ở trường Mỹ thuật Việt Bắc trong cuộc chiến 1946-54.
“Gia đình trí thức” đã tóm tắt nhiều chủ đề , trong đó có mối quan tâm đến những thách thức cho phụ nữ Việt Nam trong giai đoạn đổi thay và biến động. Các gia đình trí thức Hà nội đều muốn truyền lại cho con cháu ký ức về lịch sử đương đại.
Người Việt Nam làm việc và sống theo những cách rất khác so với những năm chiến tranh khổ cực, và nền kinh tế kế hoạch những năm sau Thống nhất.Có nhiều khác biệt trong đời sống của các gia đình trí thức Hà Nội trong quá khứ và hiện tại
Đối với những gia đình này cảm giác hy vọng và lạc quan luôn tràn ngập, di sản học vấn, dạy dỗ của gia đình sẽ tiếp tục được xem là tài sản quý, được người sau trân trọng và phát triển, trong lúc chính phủ và những công dân Việt Nam đề ra những chiến lược để thích nghi với thế giới đang đổi thay nhanh chóng.